Η κοιλάδα βόρεια και δυτικά της Πυργούς συνιστά ένα Οινόπεδο με εξαιρετικά χαρακτηριστικά. Βρίσκεται στην υδρολογική λεκάνη του Γαζανού ποταμού, με αμφιθεατρική μορφολογία. Τα κυματιστά χωματοβούνια, με την ευεργετική για τα αμπέλια άργιλο, έχουν βόρεια έκθεση, ώστε να δέχονται το υγρό μελτέμι του κρητικού πελάγους.

Μαζί με τον Άγιο Μύρωνα, η Πυργού εποπτεύει τούτη την κοιλάδα, στην οποία ελιές και αμπέλια συνεχίζουν τον επί αιώνες ανταγωνισμό τους με όρους που επιβάλλει η αγορά. Άλλοτε το αμπέλι κυριαρχούσε, όταν το κρασί και η σταφίδα είχαν καλές τιμές και, όταν αυτά έχαναν σε αξία και το λάδι ανέβαινε, οι ελιές συμπλήρωναν το μωσαϊκό του εδάφους. Πάντα όμως το κρασί για τοπική κατανάλωση είχε τα απαραίτητα για το σκοπό αυτό αμπέλια.

Στη θέση με το τοπωνύμιο «Σκεπαστά», σε εξέχουσα θέση στο αμπελοτόπι της Πυργούς, βρίσκεται ερειπωμένο συγκρότημα δύο τουλάχιστον θολοσκέπαστων κτισμάτων εξωτερικών διαστάσεων 8,60m x 4,00m. Οι εσωτερικές διαστάσεις των χώρων αυτών είναι 3,30m x 2,50m, με του βόρειου την οροφή να είναι ακέραια ενώ του νότιου να έχει καταπέσει. Σώζονται μεγάλα τοξωτά ανοίγματα πλάτους 1,60 m προς τα δυτικά, μικρές τετράγωνες οπές στους εσωτερικούς τοίχους και ανεμολόοι στα ανατολικά. Σώζεται ακόμα τοίχος που ακουμπά στα ΝΑ των κτισμάτων. Τι ακριβώς ήταν αυτά τα κτίρια δεν είναι απολύτως σαφές. Υπάρχει εσωτερικό επίχρισμα έως το ύψος των 1,5m.

Ο χώρος αυτός, σύμφωνα με μαρτυρίες των κατοίκων, συνδεόταν με αγωγό με τους χώρους οινοποίησης στον Άη Γιώργη το Μεσαμπελίτη, 300 μέτρα παραπάνω. Όμως δεν σώζονται τμήματα του αγωγού. Δεν φαίνεται να ήταν δεξαμενές ζύμωσης, αφού το επίχρισμα δεν φτάνει μέχρι επάνω, αλλά μάλλον πρόκειται για σκεπαστά πατητήρια που δεν φαίνονται τα υπολήνια.

Η κοιλάδα βόρεια και δυτικά της Πυργούς συνιστά ένα Οινοπέδιο με εξαιρετικά χαρακτηριστικά. Τα κυματιστά χωματοβούνια με την ευεργετική για τα αμπέλια άργιλο, έχουν βόρεια έκθεση, ώστε να δέχονται το υγρό μελτέμι του κρητικού πελάγους. Σε πλάτωμα αυτής της κοιλάδας βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος, ο επονομαζόμενος Μεσαμπελίτης, αφού γύρω του βρίσκονταν παντού αμπέλια. Πληροφορίες από την παράδοση, που διασώζει ο αείμνηστος φιλόλογος Κωστής Μαστρογιαννάκης, αναφέρουν ότι προϋπήρχε μοναστήρι, το οποίο γνώρισε μεγάλη ακμή την Εποχή της Ενετοκρατίας. Ο σημερινός ναός είναι μεταγενέστερος και κτίσθηκε στα ερείπια παλαιότερου. Η μνήμη του τιμάται στις 3 Νοεμβρίου, του Άη Γιώργη του Μεθυστή, σηματοδοτώντας τη σχέση του Μεσαμπελίτη με την παραγωγή κρασιού, μια και εκείνη τη μέρα κατά την παράδοση ανοίγονται τα βαρέλια για να δοκιμαστούν τα νέα κρασιά.

Η Χρυσοπηγή βρίσκεται νότια της Πυργούς και κοντά στον οικισμό Νίση. Δίπλα στο ρέμα του ποταμού, σε ένα μαγευτικό τοπίο, η Άνω και Κάτω Νίση κρύβονται μέσα στα δέντρα παρέα με τις νύμφες σε Διονυσιακό σκηνικό. Τριακόσια μέτρα τη χωρίζουν από τη Χρυσοπηγή, στα οποία υπήρχαν 83 θεόρατοι δρυς, 95 πλατάνια και 15 χαρουπιές, όπως προκύπτει από δημοπρασία (15 Νοεμβρίου 1870) κτημάτων που ανήκουν στη Μονή Γοργολαΐνη, στη δικαιοδοσία της οποίας είχαν περιέλθει.

Σήμερα διασώζεται πατητήρι που εκτός από το δάπεδο, διαστάσεων 6,00m x 5,50m, υπάρχει τμήμα του νότιου τοίχου που φέρει ίχνη ερυθρού επιχρίσματος και αστρακάσβεστου σε ύψος 1,40m από το δάπεδο. Πιθανότατα σκεπαστό χώρος ο οποίος δεν υφίσταται πλέον. Από τον πέτρινο κρουνό ο μούστος έφτανε σε υπολήνιο (δοχειό) διαστάσεων 2,20 x 1,20 x 1,40m (όγκου 3,69m3) με πατούρες και φρεάτιο καθίζησης. Δίπλα υπάρχει δεξαμενή αναμονής, διαστάσεων 1,50 x 1,20 x 1,40m (όγκου 2,52m3), η οποία γέμιζε με την υπερχείλιση του υποληνίου.

Σε ένα μαγευτικό τοπίο, δίπλα στο ρέμα του ποταμού, η Νίση κρύβεται μέσα στα δέντρα. Υπάρχουν αναφορές σε αυτήν στα ενετικά έγγραφα του 1577, του 1583 και του 1630 ως Nissi ή Gnissi, όπως επίσης και σε τούρκικα αρχεία του 1670.

Ο τόπος γέννησης του Διόνυσου ονομαζόταν Νύσα, σύμφωνα με αυτά που επικρατούσαν την εποχή του Διόδωρου (1ο π.Χ. αιώνα).

Το όνομα “Νύσα”, κατά τον Λεκατσά «δείχθηκε νάναι ινδοευρωπαϊκό και συνώνυμο με τα ελληνικά “νύμφη” και “κόρη”. “Νύσα” είναι η “Νύμφη” και χώρα Νύσα ή “Νυσήιον” ο τόπος της “νύμφης” ή των “νυμφών” που θρέφουνε τον “νύσον του Δία”… Νύσιαι και Νυσιάδες είναι προβολές των Μαιναδικών του θιάσων… οι “νύμφες” που τον αναθρέφουν ακολουθούν στα δρομοκοπήματα του το θεό, κατά την πράξη της μαιναδικής “ορειβασίας”… Ένα δράμα του Αισχύλου είχε τίτλο “Διονύσου Τροφοί” κι ο Σοφοκλής μιλεί για τον τόπο όπου τριγυρίζει ο Διόνυσος με τις θεϊκές παραμάνες του».

Η Νίση, δίπλα στο ποτάμι μέσα στα δέντρα ήταν ο χώρος λατρείας του Διόνυσου και ο Κάστελας ο βράχος της μαιναδικής ορειβασίας.

Οι Κάτω Ασίτες βρίσκονται στους πρόποδες του όρους Κουδούνι και σε υψόμετρο 450μ. περίπου. Το χωριό είναι χτισμένο στη δυτική πλευρά μιας μικρής κοιλάδας με προσανατολισμό την ανατολή, ώστε μόλις ανατέλλει ο ήλιος να το φωτίζει και να το ζεσταίνει. Επιβλητικά υψώνεται το Κουδούνι στα δυτικά, ενώ προς τα βόρεια και ανατολικά εκτείνονται οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις του χωριού, με ελαιώνες και αμπελώνες.

Κατά κύριο λόγο η περιοχή των Κάτω Ασιτών θα χαρακτηριζόταν αγροτική με κυριότερα γεωργικά προϊόντα τα σταφύλια, το κρασί και το λάδι. Σε μικρότερες ποσότητες, και μόνο για την οικογενειακή κατανάλωση, παράγονται διάφορα φρούτα (όπως πορτοκάλια, μανταρίνια) ξηροί καρποί (αμύγδαλα, καρύδια) και λαχανικά. Κυρίαρχη καλλιέργεια όμως είναι το αμπέλι, για κρασί ή για σταφίδα, τότε που μεγαλουργούσε το προϊόν αυτό.

Η Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου του Γοργοελεήμονος ή Μονή Γοργολαΐνη είναι χτισμένη σε υψόμετρο 500μ. ΒΔ του οικισμού Κάτω Ασιτών και χρονολογείται την περίοδο της ύστερης Ενετοκρατίας (15ος /16ος αι.). Κατά το πρώτο τέταρτο του 16ου αι. αρχίζει η συστηματική εγκατάσταση μοναχών, όπως συνάγεται από τις ανακαινίσεις των ναών, της κρήνης και των αναλημματικών τοίχων. Από τον 17ο αι. η μονή ήταν πλέον εγκατεστημένη σε τρία επίπεδα διαμορφωμένα σε άνδηρα.  

Η πορεία του μοναστηριού μέσα στο χρόνο ακολουθεί την ταραχώδη πορεία του τόπου. Το μοναστήρι υπέστη πολύ σοβαρές καταστροφές κατά τις επαναστάσεις του 1821 και 1866, από τις οποίες όμως κατάφερε να επιβιώσει.

Στην απογραφή του 1881 φαίνεται να κατοικείται από τρεις μοναχούς και πέντε κοσμικούς. Λείψανα των εγκαταστάσεων των υποστατικών της μονής ισοπεδώθηκαν κατά την ανακαίνιση του 1957, όταν στο χώρο τους διαμορφώθηκε από την Αρχιεπισκοπή χώρος αθλοπαιδιών για τα παιδιά της κατασκήνωσης. Εδώ είναι ο τάφος του Φραγκιού Μαστραχά από τη Γέργερη που σκοτώθηκε σε μάχη το 1868 κοντά στη Μονή.

Εντός της Μονής Γοργολαΐνη εκτίθενται πολλά αντικείμενα που αφορούν την αγροτική ζωή της περιοχής: Βαρέλια, πιεστήρια, σαμάρια, άροτρα, σκαλίδες, σκαπέτια, θειαφιστήρια, ψεκαστήρες, ασκιά, χωνιά, νταμιτζάνες, κόφες, κοφάκια, καλάθια, καλαθάκια, παγούρια διαφόρων τύπων, πυθαράκια, ξυδοκούρουπα, καμπανοί ζυγαριές και τρυπάνια. Τα αντικείμενα αυτά προσφέρθηκαν από τους Ασιθιανούς στο Μουσείο προκειμένου να διασωθούν από τη φθορά του χρόνου.

Στη ρίζα του Ψηλορείτη, με φόντο το ιστορικό Οινοπέδιο του Μαλεβιζίου, το Οινοποιείο Διαμαντάκης αποτελεί μια νέα, σύγχρονη μονάδα παραγωγής ποιοτικών οίνων στην Κρήτη.

Βρίσκεται νοτιοδυτικά της πόλης του Ηρακλείου, έξω από το χωριό Κάτω Ασίτες και την ιστορική Μονή Γοργολαΐνη. Ιδρύθηκε το 2007 από τα μέλη της οικογένειας Νικολάου Γ. Διαμαντάκη: τον Ιωάννη, τον Μιχαήλ, και τον Ζαχαρία. Οι δύο πρώτοι, αμπελουργοί τρίτης γενιάς, διαθέτουν μεγάλη εμπειρία στην αμπελοκαλλιέργεια και έχουν αναλάβει το αμπελουργικό τμήμα του Οινοποιείου, ενώ ο Ζαχαρίας με σπουδές οινολογίας έχει αναλάβει τη διαδικασία της οινοποίησης και της προώθησης των κρασιών.

Στην ανατολική ριζοβουνιά του Ψηλορείτη, στη άκρη του Μαλεβιζίου, δεσπόζει ένα ασβεστολιθικό βραχώδες έξαρμα. Πάνω σε αυτόν τον βράχο απολιθώματα πιστοποιούν πως ο χώρος αυτός ήταν κάποτε βυθός θάλασσας και μάλιστα σε δύο διαφορετικές γεωλογικές περιόδους. Η νεότερη, κάπου στα 10 εκ. χρόνια, που δημιούργησε τους μαργαϊκούς ασβεστόλιθους του βράχου, και η παλαιότερη, που τεκμαίρεται από το οφιόλιθο 140 εκ. χρόνων, που φαίνεται στη ρίζα του βράχου στο νότιο άκρο.

Ο βράχος αυτός χρησιμοποιείται από τα πρωτομινωικά χρόνια, αφού βρέθηκε αγγείο – ασκός εκείνης της περιόδου. Πάνω στον βράχο σώζονται πολλά λαξεύματα αλλά και κατάλοιπα κτιρίων. Στο νότιο τμήμα Τράπεζα προσφορών με τέσσερις κοιλότητες μαρτυρεί αρχαίες ιεροπραξίες. Αυτές οι κοιλότητες, η λαϊκή παράδοση θέλει να δημιουργούνται από τα πόδια του αλόγου του Αγίου Γεωργίου. Ακόμα σώζεται μικρή λαξευτή δεξαμενή και λαξευτές σκάλες. Είναι λαξεμένο επίσης το ψηλότερο σημείο του βράχου καθώς και τετράγωνες κοιλότητες άγνωστης χρήσης.

Από τον βράχο αυτό φαίνονται τα κυματιστά χωματοβούνια του Μαλεβιζίου και στο βάθος η θάλασσα με τη νησίδα Δίας στο πέλαγος. Κάτω στη ρεματιά, μέσα στα πανύψηλα δέντρα, η Νίση με την οποία ίσως σχετίζονται τα λαξεύματα του Κάστελα.

Το ερειπωμένο σήμερα καθολικό της Μονής του Αγίου Αντωνίου, είναι ένας δίκλιτος ναός που χρονολογείται από την εποχή της Ενετοκρατίας. Το βόρειο κλίτος, το οποίο είναι αφιερωμένο στην Παναγία, είναι το παλαιότερο από τα δύο και διασώζει ίχνη τοιχογραφιών στον χώρο του ιερού. Στα τέλη του 15ου ή στις αρχές του 16ου αι. προστέθηκε το κλίτος του Αγίου Αντωνίου, το οποίο επικοινωνούσε με το κλίτος της Παναγίας μέσα από τοξωτά ανοίγματα που στηρίζονταν σε πεσσούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο γλυπτός διάκοσμος του ναού και κυρίως τα υστερογοτθικά πλαίσια των παραθύρων της νότιας πλευράς. Ανάμεσα στα ερείπια φαίνονται ίχνη του τοιχογραφικού διακόσμου.

Η Ι.Μ. Αγίου Αντωνίου ήταν ένα γυναικείο μοναστήρι, στο οποίο οι μοναχές ασχολούνταν μεταξύ άλλων με την ύφανση μεταξωτών υφασμάτων και από τον θόρυβο που προκαλούσαν τα “πέταλα” των αργαλειών, η περιοχή ονομάστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, “Πετάλι”. Παραδίπλα σώζεται η κρήνη της μονής, που έφερνε το νερό της διπλανής πηγής και λαξευτή δεξαμενή που μοιάζει με πατητήρι.